“แหนแดง” ช่วยเสริมธาตุอาหารพืช เพาะเลี้ยงง่ายและเจริญเติบโตขยายพันธุ์ได้เร็ว เกษตรกรสามารถใช้แหนแดงผสมกับดินปลูกเพื่อเป็นแหล่งธาตุอาหารไนโตรเจนทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมี หรือใช้แหนแดงสดหรือแห้งผสมหญ้าอาหารสัตว์ จะได้อาหารสัตว์ที่มีคุณภาพดี
ลักษณะทั่วไปของแหนแดง
แหนแดงเป็นพืชตระกูลเฟิร์นชนิดลอยน้ำ เจริญเติบโตลอยอยู่บนผิวน้ำในที่ที่มีน้ำขังในเขตร้อนและเขตอบอุ่น ต้นแหนแดงประกอบด้วยลำต้น (Rhizome) ราก (Root) และใบ (Lobe) ที่มีกิ่งแยกจากลำต้น ใบของแหนแดงเกิดตามกิ่งเรียงสลับกันไป ใบแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ ใบบนและใบล่าง มีขนาดใกล้เคียงกัน ใบบนมีคลอโรฟิลล์เป็นองค์ประกอบมากกว่าใบล่างจึงมีสีเขียวเข้มกว่า ที่กาบใบบนด้านหลังมีโพรงใบและมีสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน (Blue green algae) อาศัยอยู่แบบพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน (Symbiosis) โดยสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงินนี้สามารถตรึงก๊าซไนโตรเจนจากอากาศ แล้วเปลี่ยนเป็นสารประกอบในรูปของแอมโมเนียมให้แหนแดง แหนแดงพบอยู่ทั่วโลก 7 ชนิด ในประเทศไทยพบแหนแดง 2 สายพันธุ์ ได้แก่
- สายพันธุ์อะซอลล่า พินนาต้า (Azolla pinnata) มีถิ่นกำเนิดกระจายอยู่เป็นบริเวณกว้างของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จีน อินเดีย และออสเตรเลีย เป็นสายพันธุ์ท้องถิ่นที่แพร่กระจายอยู่ตามแหล่งน้ำธรรมชาติ
- สายพันธุ์อะซอลล่า ไมโครฟิลล่า (Azolla microphylla) มีถิ่นกำเนิดเดิมอยู่บริเวณเขตร้อนของอเมริกา
การขยายพันธุ์แหนแดง
1. การขยายพันธุ์แบบอาศัยเพศ
เกิดขึ้นเมื่อแหนแดงอยู่ในระยะที่พร้อมจะผลิตสปอร์ มีการสร้างเซลล์สืบพันธุ์เป็นเพศผู้และเพศเมียแล้วมาผสมพันธุ์กัน โดยสปอร์จะแก่ในเวลาประมาณ 1 สัปดาห์ จากนั้นจึงเจริญเป็นต้นอ่อนแหนแดงที่มีโครโมโซมเป็น 2n (diploid)
2. การขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ
ในธรรมชาติแหนแดงจะมีการเจริญเติบโตและสร้างกิ่งย่อยแตกแขนงออกจากต้นแม่ (Rhizome) แบบสลับกัน (Alternate) เมื่อต้นแม่แหนแดงเจริญเติบโตเต็มที่ กิ่งแขนงที่แก่จัดจะมีสีเขียวเข้มแล้วจึงเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล จากนั้นจะหลุดออกมาเป็นต้นใหม่ที่มีขนาดเล็กและเจริญเติบโต
การเพาะเลี้ยงแหนแดง
แหนแดงมีไนโตรเจนสูง เนื้อเยื่อค่อนข้างอ่อน สัตว์และแมลงจะเข้าทำลายได้ง่าย ดังนั้น จะต้องมีบ่อเพาะเลี้ยงแม่พันธุ์แยกไว้ต่างหาก เมื่อนำแหนแดงไปใช้หรือถูกแมลงทำลายเสียหาย จะได้ไม่ต้องเสียเวลาหาแม่พันธุ์ใหม่ สามารถนำแม่พันธุ์แหนแดงไปขยายพันธุ์ในบ่อขนาดใหญ่หรือกระชัง เพื่อเพิ่มปริมาณต่อไปได้ โดยมีวิธีเพาะเลี้ยงแม่พันธุ์แหนแดงดังนี้
1. การเลี้ยงในบ่อซีเมนต์
- เจาะรูให้สูงจากก้นบ่อซีเมนต์ 10 เซนติเมตร สำหรับใช้ควบคุมระดับน้ำ
- ใส่ดินนารองก้นบ่อเท่ากับระดับด้านล่างของรูที่เจาะไว้ เติมปุ๋ยคอก 1 กิโลกรัม และเติมน้ำให้สูงจากระดับผิวดินประมาณ 10 เซนติเมตร
- ใส่แม่พันธุ์แหนแดง 50 กรัม ลงในบ่อที่เตรียมไว้ แล้วใช้มือกระจายให้ทั่ว
- เมื่อแหนแดงเจริญเติบโตเต็มบ่อ ให้ปล่อยน้ำออกจากบ่อ แล้วนำแหนแดงที่ได้ไปขยายพันธุ์ต่อ
2. การเลี้ยงในบ่อแบบบ่อขุด
ขุดบ่อน้ำตื้นลักษณะเหมือนท้องนา ขังน้ำลึกประมาณ 5–10 เซนติเมตร และควรพรางแสงหรือมีร่มไม้รำไร ใส่แม่พันธุ์แหนแดงลงในบ่อที่เตรียมไว้ เช่น พื้นที่บ่อขนาดประมาณ 5 ตารางเมตร ใส่แม่พันธุ์แหนแดงลงไป 10 กิโลกรัม ใช้เวลา 10–15 วัน เมื่อแม่พันธุ์แหนแดงเจริญเติบโตเต็มบ่อ นำแหนแดงที่ได้ไปขยายพันธุ์ต่อ
